Het recht om af te wijken.

I — DE VOORSPELLING

Wanneer een systeem voorspelt wat ik zal kiezen, legt het mijn waarschijnlijke keuze meestal bovenaan. De rest staat lager, later of helemaal niet in beeld. Kies ik vervolgens het bekende, dan noemt het systeem zichzelf nauwkeurig.

Maar het heeft mijn gedrag niet alleen gelezen. Het heeft de weg ernaartoe korter gemaakt.

Er is verschil tussen voetsporen volgen en stenen neerleggen waar iemand straks zal lopen. Een weersverwachting veroorzaakt geen regen. Een gedragsvoorspelling kan wel meehelpen het gedrag te veroorzaken dat haar gelijk geeft.

II — DE LUS

Om twee uur ’s nachts bekijk ik een video over slapeloosheid. Het platform voorspelt bezorgdheid en toont mij meer over stress en uitputting. Ik blijf kijken omdat ik mij herken. Mijn kijktijd wordt geregistreerd als belangstelling. Morgen krijg ik er meer van.

Na een week lijkt mijn scherm op een diagnose die niemand heeft gesteld.

Ik reageer op een omgeving die voor mij is ingericht. Die reactie wordt vervolgens gebruikt als bewijs dat de omgeving bij mij past. Zo wordt een mogelijkheid een patroon, en een patroon langzaam een grens. Niet doordat iets verboden wordt, maar doordat het alternatief uit beeld verdwijnt.

III — DE VRIJHEID

Ik vraag niet dat systemen stoppen met voorspellen. Een kaart mag de snelste route berekenen. Een winkel mag onthouden wat ik nodig heb. Maar een voorspelling moet een vermoeden blijven, geen inrichting van mijn toekomst.

Vrijheid is niet willekeurig handelen om een machine te verrassen. Vrijheid is kunnen veranderen zonder dat mijn verleden iedere nieuwe weg alvast afsluit. Het is kunnen zeggen: gisteren koos ik dit, vandaag niet meer.

Ik wil niet onkenbaar zijn. Ik wil herzienbaar blijven.