De maat komt van binnen.

I — DE TWEE

Twee mensen leveren dezelfde kritiek. Beiden zien wat er niet deugt. Beiden willen iets anders. Van een afstand zijn ze niet uit elkaar te houden.

Het verschil zit niet in wat ze zeggen. Het zit in waar hun maatstaf vandaan komt.

II — DE RICHTING

De eerste bouwt om iets terug te halen. De maatstaf ligt buiten: bij de erkenning die uitblijft, de plek die niet vrijkomt, het bedrag dat niet klopt.

De tweede bouwt omdat het beter kan, en omdat dat weten verplicht. De maatstaf ligt binnen. Niemand hoeft hem te bevestigen.

Dat is geen moreel onderscheid. Het is een praktisch onderscheid — het bepaalt wanneer iemand ophoudt.

III — HET PLAFOND

Wrok is een verhouding tot het verleden. Ze rekent met wat is afgenomen en met wat rechtvaardig zou zijn geweest. Dat is een gesloten som: er staat een bedrag onder.

Zodra dat bedrag binnen is, valt de motor stil. Duurt het te lang, dan ook.

Een maat heeft die onderkant niet. Er valt niets af te betalen. Wat overblijft is de vraag of het klopt — en die vraag verdwijnt niet als u wint.